Broeder Joseph Albertus Klingen 1913 – 1942
Plaatsnaamkunde is de wetenschap die plaatsnamen opspoort en verklaart. Met een straatnaam worden straten, wegen, lanen en dergelijke aangeduid. Maar een straatnaam dient ook ter oriëntatie en voor het vormen van een adres. Haarlem105 gaat op zoek naar de historie en het verhaal achter straatnamen in Zuid-Kennemerland.
Open Street Map
Broeder Josephlaan
De Broeder Josephlaan ligt in de buurt Kennemerduin en omgeving, in de wijk Heemstede-Centrum. De bebouwing in de laan stamt uit de periode 1969 – 1974. De Broeder Josephlaan loopt van de W. Denijslaan tot aan de Kerklaan. In de wijk zijn straten vernoemd naar mensen die in de Tweede Wereldoorlog aan het verzet tegen de Duitse bezetter deelnamen.
Jan Klingen
Broeder Joseph werd geboren als Jan Klingen, hij was het tweede kind en de oudste zoon in het gezin. Zijn vader, Jan senior was op dat moment onderwijzer in Gilze Rijen. Wanneer vader Klingen een aanstelling krijgt als hoofdonderwijzer op een lagere school verhuist de familie naar het dorpje Alem in Noord-Brabant. Zij nemen hun intrek in de hoofdonderwijzerswoning waar korte tijd later het zevende kind geboren wordt in het katholieke gezin.
Zoon Jan knutselt graag en heeft gevoel voor techniek. Hij werkt aan een sterrenkijker, bedenkt een draadloos besturingssysteem en bouwt een eigen zendinstallatie. Dat laatste zal hem later van pas komen maar het zal hem ook zijn leven kosten. De jonge Klingen doorloopt met groot gemak de lagere school. Regelmatig laat zijn vader hem helpen bij het geven van rekenles aan de andere kinderen in de klas. Daar ontstaat zijn wens om zelf, net als zijn vader onderwijzer te worden.
Leraar
In die tijd waren het op een katholieke jongensschool vaak broeders die er les gaven. Als hij twaalf is begint Jan aan de lerarenopleiding bij de congregatie van de Broeders van de Christelijke scholen in hun klooster in Baarle-Nassau. Omdat het klooster vijfenzestig kilometer verderop ligt, gaat de jonge Klingen ook in het klooster wonen. Alleen in de vakanties komt hij dan nog bij de familie in Alem. Hij voelt zich helemaal thuis in het klooster, hij leert er veel en kan zich op verschillende terreinen verder ontwikkelen.
De congregatie van de Broeders van de Christelijke Scholen is aan het einde van de zeventiende eeuw opgericht door de Franse priester Jean-Baptiste de La Salle. De congregatie die zich wereldwijd bezighoudt met onderwijs gericht op de armen wordt daarom vaak aangeduid met de Broeders van de orde van La Salle. De katholieke orde bestond uit lekenbroeders.
Heemstede
De Broeders van de Christelijke scholen werkten sinds het begin van de twintigste eeuw in Heemstede op diverse katholieke scholen. Zij woonden in het Broederhuis aan de Herenweg 103a. Broeder Joseph komt naar Heemstede in de dertiger jaren van de vorige eeuw en wordt onderwijzer aan de Jacobaschool en aan de ULO. In zijn vrije tijd was hij een enthousiast radiozendamateur, hij had in verschillende talen contacten over de hele wereld.
Verzet
Met het uitbreken van de oorlog is het voor hem dan ook geen moeite om contact te leggen met de naar Londen uitgeweken regering. Om de regering inlichtingen te verstrekken over de situatie in Zuid-Kennemerland richt hij verzetsgroep ECH/3 op. De groep bestaat uit zijn vriendenkring. Vanuit het Broederhuis aan de Herenweg geeft hij leiding aan de spionageactiviteiten van de twintig leden. Zij verzamelen allerlei informatie waar Londen om vraagt. Acht leden van ECH/3 overleven de oorlog niet.
Verraad
Broeder Joseph is een van hen. In de verzetsgroep bleek een landverrader te zijn geïnfiltreerd die een valstrik opzette waarbij zeven leden van de groep werden gearresteerd. Zij werden gevangen gezet in de strafgevangenis in Scheveningen. Wegens spionage veroordeelt de rechtbank broeder Joseph ter dood. Een gratieverzoek ondertekent door duizenden inwoners van Heemstede en Haarlem helpt niet en broeder Joseph wordt op 24 januari 1942 op de Waalsdorpervlakte gefusilleerd.
Afscheidsbrief
Een half uur voor dat hij wordt doodgeschoten schrijft de 28-jarige broeder Joseph een afscheidsbrief aan zijn naaste familie. Daarin schrijft hij het moeilijk te vinden om op deze manier afscheid van hen te moeten nemen. Maar de gelovige broeder verklaart ook klaar te zijn om voor God te verschijnen. Hij kijkt tevreden terug op een vruchtbaar leven ook al voegt hij daaraan toe “alhoewel er vele fouten aan kleven.” Niet duidelijk is of hij daarmee verwijst naar zijn verzetswerk. Maar ondanks alle lof, eer en medeleven die hem ten deel valt besluit de Algemeen Overste van de orde na de executie Joseph postuum de broederstatus te ontnemen. Vermoed wordt dat broeder Joseph met zijn verzetswerk handelde in strijd met de regels van de orde. Broeders dienen zich te beperken tot hun geloofszaken en niet politiek actief te zijn.
De gemeente heeft haar verzetshelden geëerd door een straatnaam naar hen te vernoemen. De Broeder Josephlaan ligt in een wijk die daarom ook wel Verzetswijk genoemd wordt.