Onderzoeksjournalist Anne Nieuwpoort ontdekt tijdens het maken van een podcast over het geheime achterhuis aan de Grote Markt nieuwe feiten. “Altijd werd gedacht dat de familie Gaarkeuken daar ondergedoken zat”, zegt ze. Na de podcast blijkt echter dat het achterhuis uit de Tweede Wereldoorlog werd gebruikt als drukkerij.
“De Luistervink en Trouw werden er gedrukt.” Het drukken en verspreiden van verzetskrantjes was destijds een gevaarlijke bezigheid die sommigen met de dood hebben moeten bekopen. Het achterhuis werd 35 jaar geleden al ontdekt door Donato Ditano, die zijn restaurant verbouwde.
Geheimzinnige documenten
Hij vond er geheimzinnige documenten, waaronder promessen — een soort financiële schuldbekentenissen, ondertekend van de ene persoon aan de ander. “Ze lagen verspreid over de grond, net als wat krantenknipsels. Ik heb alles in een wijndoosje gedaan.” Helaas is dit doosje zoekgeraakt.
De tekst loopt door onder de reportage waarin Nieuwpoort en Ditano vertellen over het achterhuis.
Nieuwpoort werkte een jaar lang aan het onderzoek voor de podcast. “Het was niet makkelijk: wanneer je op Gaarkeuken zoekt, krijg je ook allerlei gaarkeukens waar mensen destijds eten kregen.” Uiteindelijk ontdekte ze documenten die meer vertelden over de familie.
“Ze vertelden mij dat hier een illegale drukkerij was”
Anne Nieuwpoort, onderzoeksjournalist
Daarnaast sprak ze tientallen mensen die iets over het achterhuis aan de Grote Markt konden vertellen. “Na een oproep kwam ik uiteindelijk in contact met twee zussen. Zij vertelden mij dat hun vader en oom hier een illegale drukkerij hadden.” Het gaat om de gebroeders Keesmaat.
Tegenwoordig bevindt zich in het achterhuis de keuken van restaurant Piccolo. “We wilden een raam in de zijmuur maken, toen ontdekten we een gang langs de zijkant van het gebouw die naar een verborgen ruimte achter het pand liep. Onder de ruimte zat een kelder, en er was ook een trapje naar boven”, vertelt Ditano.
Raam
Het pand ligt op de driesprong van de Grote Markt, Jansstraat en Riviervismarkt. Het raam dat er inmiddels al 35 jaar zit, lijkt daar altijd te hebben gehoord, maar vroeger stond er nog een gebouw naast. Nadat dat was gesloopt, werd de muur een tijdlang gebruikt om posters op te plakken. Uiteindelijk heeft Ditano het raam erin gemaakt, waarna het pand zijn geheim prijsgaf.
Het verhaal heeft met de vierdelige podcastserie van Nieuwpoort nu een nieuw hoofdstuk gekregen, waardoor het completer wordt verteld dan ooit. “Alleen het doosje met documenten is nog steeds niet terecht. Het zou zomaar bij iemand op zolder kunnen staan.”
Nieuwpoort is blij met de podcast en de aandacht die het verhaal nu krijgt. “Op het Podcastfestival in Amsterdam wordt er zelfs aandacht aan besteed.” Ditano heeft in zijn restaurant twee QR codes opgehangen. “Het is niet alleen ons verhaal, zoveel mogelijk mensen moeten het weten.”
Monument
Onlangs onthulde Nieuwpoort en Ditano samen een monument in tekst in het restaurant. ‘als een stille echo van woorden die hier schuilden’ staat op een prominente plek in het restaurant.
