Tuinwijklaan 1922 – heden
Plaatsnaamkunde is de wetenschap die plaatsnamen opspoort en verklaart. Met een straatnaam worden straten, wegen, lanen en dergelijke aangeduid. Maar een straatnaam dient ook ter oriëntatie en voor het vormen van een adres. Haarlem105 gaat op zoek naar de historie en het verhaal achter straatnamen in Zuid-Kennemerland.
Door Ton de Groot
Open Street Map
Tuinwijklaan
De Tuinwijklaan ligt in de buurt Zuiderhout in de Haarlemse wijk Zuiderhout-Vredenhof en loopt van de Vijverlaan naar de Spaarnelaan. De Tuinwijklaan is een laan in het wooncomplex Tuinwijk-Zuid.
Historie
Aan het begin van de zeventiende eeuw wordt de buitenplaats Zuiderhout aangelegd op de weilanden ten westen van het Spaarne en ten zuiden van de buitenplaats Oosterhout. In die tijd nog grondgebied in de Ambachtsheerlijkheid Heemstede. Twee eeuwen later wordt het zuidelijker gelegen landgoed Middellaan toegevoegd aan Zuiderhout. Bijna drie eeuwen wordt de hofstede Zuiderhout bewoond door welgestelde wetenschappers, bestuurders en kooplieden. Rond de eeuwwisseling koopt de exploitatiemaatschappij Zuiderhout de buitenplaats om op het ruim tweeëntwintig hectaren grote terrein een villapark te ontwikkelen.
Uitbreidingsplan Heemstede 1912
Mede door de aanleg van de stoomtram is Heemstede een aantrekkelijke woonplaats geworden voor forensen. De plattelandsgemeente ziet de vraag naar woningen dan ook snel toenemen. Om planmatig te mogen uitbreiden schrijft de Woningwet in die tijd voor dat gemeenten daarvoor eerst een uitbreidingsplan moeten opstellen. Daarin is vastgelegd welke gronden bestemd worden voor woningbouw, groen, wegen, water et cetera. Heemstede gaat voortvarend aan de slag en in 1912 is het uitbreidingsplan gereed. De makers van het plan hebben zich laten inspireren door de tuinsteden in Engeland. Mooie grote huizen in een groene omgeving maken volgens hen van Heemstede een moderne forensengemeente. Gestart wordt met de aanleg van wegen, riolering, gas- en waterleiding en met het maken van plannen voor de bouw van villawijken. Op het grondgebied van de voormalige buitenplaats Zuiderhout verreist de villawijk Zuiderhout.
Zuiderhout
Kenmerkend voor villawijk Zuiderhout is het stratenplan. Gebogen straten met kleine villa’s, geschakelde bebouwing en veel groen. Een ruim opgezette, luxe villawijk voor de welgestelde bewoners. De parkachtige opzet van de wijk doet denken aan de Engelse landschapsstijl en sluit aan op de ideeën van de makers van het uitbreidingsplan. Een opvallende invulling binnen de villawijk is het wooncomplex Tuinwijk-Zuid aan weerszijde van de Tuinwijklaan.
Tuinwijk – Zuid
Met het doel in Zuiderhout ook woningen te bouwen voor mensen met een middeninkomen wordt de Woningbouwvereniging Tuinwijk opgericht. De Haarlemse architect Han van Loghem krijgt opdracht voor het maken van een ontwerp voor 86 middenstandswoningen. Binnen de structuur van de gebogen lanen creëert Van Lochem een bijzonder wooncomplex. De kubistisch vormgegeven, geschakelde woningen variëren in hoogte van twee of drie lagen. De platte daken, dakterrassen met houten pergola’s en balkons in frisse rode en gele kleur zijn in het oog springende details. De gemeenschappelijke binnentuinen zijn ook aangelegd in Engelse landschapsstijl en bereikbaar via overhuivende toegangspoorten. Tuinwijk-Zuid is uitgeroepen tot een van de meest bepalende wooncomplexen in Nederland. Het wooncomplex is in 1978 aangewezen als Rijksmonument. Haarlem Zuid is sinds 2011 een Beschermd Stadsgezicht.
Van Loghem
De getalenteerde jonge ingenieur Van Loghem start na zijn afstuderen een eigen architectenbureau en groeit uit tot een van Nederlands belangrijkste architecten. Hij krijgt veel opdrachten in Haarlem en omgeving. Net als veel van zijn collega architecten uit die tijd is Van Loghem aanhanger van de Tuinstadbeweging, die geïnspireerd is door het in Engeland ontwikkelde Tuinstadmodel.
In zijn werk laat Van Loghem zich leiden door zijn socialistische idealen die inhouden dat mensen goed, lekker, gelukkig en gezond kunnen wonen in huizen met een menselijke maat.
Annexatiewet 1927
Na jarenlange discussie wordt op 21 april 1927 de Annexatiewet Haarlem van kracht. Als gevolg daarvan staat de gemeente Heemstede grondgebied af aan de gemeente Haarlem. Daaronder valt ook de villawijk Zuiderhout.