Foto: Het Proveniershuis
Beroemd, berucht of een verborgen parel in de regio. In de rubriek ‘Wist je dat?’ staat elke week zo’n gebouw, straat of plek in de schijnwerpers. Een interessante geschiedenis, iets wat je nooit verwachtte, of: ‘O, zit dat zo!’ Het kan allemaal. Vermakelijk & educatief, elke week wijzer over je eigen omgeving. Door Ton de Groot.
Freakshows waarin mensen met zeldzame aandoeningen worden tentoongesteld, zijn in de 18e eeuw populair. Naast worstelaars, degenslikkers en vuurspuwers vergaapt het publiek zich in circussen en op kermissen aan bijzondere mensen zoals vrouwen met baardgroei en buitengewoon dikke of magere mensen. Maar ook met veel tatoeages was je toen een bezienswaardigheid.
Met zijn lengte van twee meter vierenzestig is de “Zweedse reus”, Daniel Cajanus jarenlang een attractie geweest in veel steden in heel Europa.
Als zoon van een geestelijke wordt Cajanus in 1704 geboren in het Finse Paltamo, toen een onderdeel van het Zweedse Koninkrijk. Op zijn negentiende verjaardag meldt hij zich aan als lid van de lijfwacht van de Pruisiche koning Friedrich Wilhelm I van Pruisen. Dit regiment van extreem lange mannen werd bekend als de Postdam Giants. Na zijn vertrek bij de Giants dient hij nog enkele jaren in de Poolse cavalerie, maar na de dood van de Poolse koning August de Sterke begint hij zijn reis door Europa.
Reis door Europa
Nadat hij in diverse steden in het oosten van Duitsland heeft opgetreden, volgt West-Europa. De Franse koning Lodewijk XV en zijn vrouw en hofhouding ontvangen Cajanus in hun privévertrekken in Versailles. Inwoners van Parijs lopen bij zijn aankomst uit om een glimp van hem op te vangen en een kaartje te bemachtigen om hem van dichtbij te kunnen aanschouwen. Bij zijn eerste bezoek aan Londen speelt hij ook mee in een theaterstuk over de reus Gargantua, in het Drury Lane theater. Een stuk dat is gebaseerd op een ridderroman over het leven van een familie van zeer lange mensen op het Franse platteland.
Nederland
Gedurende een aantal jaren woont hij in Amsterdam. Tentoongesteld naast exotische dieren in de Menagerie is hij een echte publiekstrekker. Vanuit Amsterdam bezoekt hij nog diverse Europese steden. Tijdens een bezoek aan de academie voor wetenschappen van het Verenigd Koninkrijk, de Royal Society, wordt zijn lengte gemarkeerd op een pilaar. Het valt de wetenschappers op dat het Cajanus moeite kost om lang te blijven staan. Na zijn laatste bezoek verhuist Daniel naar Haarlem.
Haarlem
Als hij in 1745 in Haarlem komt wonen gaat het niet goed met zijn gezondheid. In het Proveniershuis in de Grote Houtstraat koopt hij voor 2800 gulden een verblijfplaats. Zo is hij tot zijn dood verzekerd van kost en inwoning en medische zorg. Hij wordt een bekende Haarlemmer, net als in Engeland laat hij ook hier in de Sint Bavokerk zijn lengte markeren op een van de pilaren. Tot aan zijn overlijden in 1749 schrijft hij gedichten.
In zijn testament heeft hij laten vastleggen dat zijn lichaam zal worden begraven in een grafkelder in de “Oude Baaf”, zoals de Sint Bavo in de volksmond werd genoemd. Het blijkt geen bescherming te bieden aan zijn overblijfselen, want de beenderen van Cajanus worden aan musea verkocht. Gigantisme is de aandoening waar Daniel zeer waarschijnlijk aan leed. Dit kan ook worden afgeleid uit de tekenen van slijtage van zijn botten, de reden waarom hij steeds meer moeite kreeg met lopen.
Als herinnering aan deze opvallende stadsgenoot heeft de gemeente Haarlem in 2017 de naam Cajanuspad gegeven aan het pad waaraan bij de Zwemmerslaan de Tiny Tim Houses worden geplaatst. Een knipoog die hout snijdt omdat Daniel Cajanus vaak optrad met dwergen om zo zijn lengte te accentueren.