Oude tracé met spoorwoning 12
Beroemd, berucht of een verborgen parel in de regio. In de rubriek ‘Wist je dat?’ staat elke week zo’n gebouw, straat of plek in de schijnwerpers. Een interessante geschiedenis, iets wat je nooit verwachtte, of: ‘O, zit dat zo!’ Het kan allemaal. Vermakelijk & educatief, elke week wijzer over je eigen omgeving. Door Ton de Groot.
Met de benoeming van Jacob Amersfoort in 1863 als burgemeester van de drooggelegde gemeente Haarlemmermeer wordt een dynamische en ambitieuze bestuurder binnengehaald. Na zijn rechtenstudie bezoekt hij verschillende door stoommachines aangedreven bedrijven en fabrieken in heel Europa. In de net drooggevallen polder start hij een boerderij, ‘De Badhoeve’ in Badhoevedorp. De experimentele stoomploegen en stoomdorsmachines zijn de aanzet voor de modernisering van de landbouw.
Hij wordt gekozen tot voorzitter van de Hollandsche Maatschappij van Landbouw, hoofdingeland van het waterschap en gemeenteraadslid. Nadat hij burgemeester Pabst is opgevolgd, zet hij de modernisering ook in gang voor de taken van de gemeente. Hij werkt aan de verbetering van het onderwijs en de volksgezondheid en met de aanleg van een spoorwegnet wil hij de postbezorging verbeteren.
Het duurt echter tot 1912 voordat de Hollandsche Electrische-Spoorweg-Maatschappij de lijn Haarlem – Aalsmeer opent. Het is de eerste van zes Haarlemmermeerspoorlijnen, gekozen is voor een lokaalspoorweg. Op deze nieuwe categorie spoorweg, die valt tussen de tramlijn en de hoofdspoorlijn, geldt een lagere maximumsnelheid en de spoorwegovergangen hoeven niet bewaakt te zijn. Dat scheelt aanzienlijk in de kosten. De inwoners van Hoofddorp zijn blij met de komst van de nieuwe spoorlijn. Haarlem, Leiden en Amsterdam zijn voor hen nu makkelijk te bereiken. De Haarlemmermeerse boeren kunnen nu hun producten per spoor naar de winkels en markten in de omliggende steden brengen, is het idee. Als de eerste trein uit Haarlem station Hoofddorp binnenrijdt, staat op de fraai versierde erepoort: “De ijzeren baan, brengt welvaart aan. Een snel vervoer, dat past den boer.”
De spoorlijn begint in Aalsmeer. Alle gebouwen langs de lijn zijn opeenvolgend genummerd. De treinen passeren de spoorbrug over de Haarlemmermeerringvaart bij Vijfhuizen. Het tracé ligt net buiten de gemeentegrens van Haarlem in de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude. Op het adres Kerklaan 2 in Haarlemmerliede en Spaarnwoude, nu Vijfhuizen 2 in Haarlem, vinden we spoorwoning 12 waar de baanwachter met zijn gezin woont. Hij doet onderhoudswerk aan de baan en samen met zijn vrouw houden ze een oogje in het zeil bij de onbewaakte overgang naast het huis. De woning staat midden in de polder maar met de opbrengst van de grote groentetuin hebben ze niet veel boodschappen nodig.
Verderop voorbij de kruising met de Nieuweweg vinden we op de Topografische kaart in 1950 nog een Halte, die staat er niet meer. Meer naar het noorden waar de spoorlijn afbuigt naar Station Haarlem staat Halte Rijksstraatweg nummer 14. De halte lag ver weg van de bewoonde wereld en het aantal reizigers was niet groot. Onze eindbestemming is het nieuwe station Haarlem, een indrukwekkend gebouw in jugendstil-stijl dat in 1908 is opgeleverd. De Hollandsche Electrische-Spoorweg-Maatschappij heeft de stap naar elektrificeren niet waar kunnen maken. De treinen werden voortbewogen door een stoomlocomotief, de “Bello” is daarvan de bekendste. Lokaalspoor als concept heeft het afgelegd tegen het veel goedkopere en flexibele busvervoer. In Haarlem is de spoorlijn in 1935 alweer opgeheven. De gebouwen 12 en 14 zijn de laatste herinnering aan de stoomtrein naar Haarlem.