• Veelgestelde vragen
  • Adverteren
  • Vacatures
  • Over ons
    • Privacy- en Cookiebeleid
    • Over ons
    • Klachten
    • Educatie
    • Bestuur
    • PBO
  • Contact
Geen resultaat
Toon alle resultaten
Haarlem105
  • Radio
    • Programmering
    • Haarlem105 - Kijk live
    • Haarlem105 - Luister live
  • Televisie
  • Nieuws
    • Overzicht
    • Economie
    • Politiek
    • Regio
    LIVE: Intocht Sinterklaas in Haarlem live te volgen bij Haarlem105, vanaf nieuwe aanlegplek

    LIVE: Intocht Sinterklaas in Haarlem live te volgen bij Haarlem105, vanaf nieuwe aanlegplek

    Explosie bij woning aan Engelenburg in Haarlem, bewoner ongedeerd

    Explosie bij woning aan Engelenburg in Haarlem, bewoner ongedeerd

    Alleen winkels op begane grond en eerste etage V&D pand

    Pride Haarlem kritisch op strafeis mishandeling Trevor: ‘Homofoob geweld moeilijk te bewijzen’

    Explosie bij woning in Schalkwijk: politie zoekt getuigen

    OM eist tot 20 jaar cel voor poging tot liquidatie Iraanse activist uit Haarlem

    Niet te vroeg voor gratis kerstspullen: van mokken tot kerstballen aan de Javastraat

    Vrouw aangerand in lijnbus 3 bij Boerhaavelaan, man viel ook andere vrouwen lastig

    Provincie neemt unaniem motie aan na bus-incident: ‘Wat mij het meeste raakt, is dat vrouwen niet veilig zijn, ook overdag niet’

  • Sport
    • Overzicht
    • Formule 1
    • Hockey
    • Honkbal
    • Voetbal

    Rondleiding nieuw clubhuis HFC: ‘Nog nooit zoveel bier en kroketten verkocht’

    Racefestival Zandvoort trekt recordaantal van 80.000 bezoekers

    Racefestival Zandvoort trekt recordaantal van 80.000 bezoekers

    Rondje Zandvoort met burgemeester en wethouder tijdens F1-weekend: ‘De sfeer is geweldig’

    Rondje Zandvoort met burgemeester en wethouder tijdens F1-weekend: ‘De sfeer is geweldig’

    Vrijwilliger Paul Eldering blikt terug op zijn jaren bij Circuit Zandvoort

    Vrijwilliger Paul Eldering blikt terug op zijn jaren bij Circuit Zandvoort

    Formule 1 in Zandvoort: extra drukte en maatregelen in de regio

    Afscheid van Formule 1 in Zandvoort: ‘We kijken hier met weemoed op terug’

  • Cultuur & Media
    • Overzicht
    • Evenementen
    • Kunst & Cultuur
    • Muziek & Media
    Popronde 2021

    Popronde zoekt in Haarlem bewust naar locaties buiten het ‘standaard muziekplaatje’

    Frans Hals en Rembrandt voor het eerst naast elkaar te zien in Haarlem

    Frans Hals en Rembrandt voor het eerst naast elkaar te zien in Haarlem

    Gemeenteraad trekt 280.000 euro uit voor redden Museum van de Geest

    Museum van de Geest wint participatieprijs in bewogen tijd vol geldzorgen

    Museum van de Geest wint participatieprijs in bewogen tijd vol geldzorgen

    Gemeente Haarlem wil Museum van de Geest incidenteel steunen tot 2027: ‘Belangrijke stap’

    Haarlemse raad verdeeld over nieuwe noodkreet Museum van de Geest: ‘Kritisch over extra steun’

    Haarlem maakte vorig jaar 34 gebouwen toegankelijker: ‘Vooral gebouwen waar veel mensen samen komen’

    Kinderen kunnen Haarlemse musea ontdekken tijdens Museumnacht Kids

  • Gemist
    • Overzicht
    • Radio
    • Video

    Jazz or No 12.40 (15-11-2026 )

    LIVE: Intocht Sinterklaas in Haarlem live te volgen bij Haarlem105, vanaf nieuwe aanlegplek

    LIVE: Intocht Sinterklaas in Haarlem live te volgen bij Haarlem105, vanaf nieuwe aanlegplek

    Luister terug: BNR-verslaggever Leendert Beekman duidt kabinetscrisis

    Gluren bij de Buren zoekt huiskamers en artiesten in Haarlem en Bloemendaal

    Gluren bij de Buren zoekt huiskamers en artiesten in Haarlem en Bloemendaal

    Alleen winkels op begane grond en eerste etage V&D pand

    Pride Haarlem kritisch op strafeis mishandeling Trevor: ‘Homofoob geweld moeilijk te bewijzen’

    De Muggenbult #21 – Altijd bereikbaar, zelden verbonden

    De Muggenbult #43 – Het feestje van de democratie?

    • Radio
    • Hele uren
    • Video
  • Programma’s
    • Programmering
    • Alle programma’s
Haarlem105
Home Nieuws Regio Haarlem

Wist je dat? De Lichtfabriek: van energiebron naar bron van inspiratie

Door Ton de Groot
2 oktober 2020 - Updated on 5 februari 2021
Wist je dat? De Lichtfabriek: van energiebron naar bron van inspiratie
ADVERTENTIE

Beroemd, berucht of een verborgen parel in de regio. In de rubriek ‘Wist je dat?’ staat elke week zo’n gebouw, straat of plek in de schijnwerpers. Een interessante geschiedenis, iets wat je nooit verwachtte, of: ‘O, zit dat zo!’ Het kan allemaal. Vermakelijk & educatief, elke week wijzer over je eigen omgeving.
Door Ton de Groot.

Toen Nederland overstapte op aardgas sloot de Lichtfabriek als energiecentrale de poort. Nu is het een mix van bedrijvigheid en cultuur, evenementen en horeca.

In de middeleeuwen komen er steeds meer mensen en ontstaat een tekort aan hout voor het verwarmen van de huizen. Gedroogde veengrond kan ook gebruikt worden als brandstof en er is veel van te vinden. Haarlem haalt turf dicht bij huis, eerst uit plaatsen rond het Haarlemmermeer zoals Aalsmeer, later verder weg uit de omgeving van Zoetermeer. Haarlem ligt aan een bocht in het Spaarne, over deze rivier komt turf de stad binnen, wordt opgeslagen in het Turfhuys en verhandeld op de Turfmarkt.

Honderden jaren is turf de belangrijkste brandstof en vooral in grote steden is er veel vraag naar. Maar in de negentiende eeuw raakt ook het veen op. Intussen wordt in het buitenland de eerste gasinstallatie gebouwd die draait op steenkool. Stads- of lichtgas heeft de toekomst, lampolie, kaarsen en fakkels kunnen de deur uit. Kolen uit Limburg zijn goedkoper dan turf en door verhitting kan er gas uitgehaald worden.

Geldverspilling
Overal worden gasfabrieken gebouwd, Zandvoort, Schoten en Heemstede volgen maar de gasfabriek aan de Zijlvest levert in 1837 straatverlichting in de binnenstad van Haarlem. De Haarlemmers vinden de gaslantaarnpalen eerst maar geldverspilling. Maar als langzaam de olie en petroleumlampen uit het straatbeeld verdwijnen, zijn ze blij dat ze in het donker niet meer afhankelijk zijn van het maanlicht.

Als Haarlem het contract voor gasdistributie met de Imperial Continental Gas Association verlengt, wordt de fabriek uitgebreid. Er komen gashouders en bedrijfsgebouwen tussen de Vestestraat en Raaks. Maar het enthousiasme wordt minder. De fabriek en de aanvoer van de steenkolen over de Kinderhuissingel stinken en vervuilen de lucht. De bewoners van de binnenstad protesteren tegen deze vervuiling van het milieu, zij willen dat de schoorstenen hoger worden gemaakt zodat zij minder last hebben van de vieze rook.

Lichtfabriek
In 1902 wordt het Haarlems Gemeentelijk Energiebedrijf verantwoordelijk voor de plaatselijke energieproductie. Door de uitvinding van de gloeilamp ontstaat er naast gas ook behoefte aan elektriciteit. De gasfabriek wordt afgebroken. Aan de oostoever van het Noorder Buiten Spaarne wordt een nieuwe gas- en elektriciteitsfabriek gebouwd, de Lichtfabriek (foto).

Als in 1959 de Nederlandse Aardolie Maatschappij in het Groningse Slochteren een groot aardgasveld ontdekt, stopt ook Haarlem met het maken van stadsgas. Er worden gasleidingen aangelegd, fornuizen, geisers en kachels worden omgebouwd en geschikt gemaakt voor het gebruik van aardgas. Installateurs en monteurs van bekende merken als Junker, Atag of Stokvis maken lange dagen om de apparaten aan te passen. Maar ook verkoop van nieuwe gaskachels van merken als Dru, Pelgrim of Etna en gastoestellen neemt een vlucht. Aardgas is dan in Nederland de belangrijkste brandstof voor huizen en bedrijven. Ook is het een veelgebruikte energiebron voor elektriciteitscentrales.

Aardgas en steenkool zijn nog steeds onze belangrijkste energiebronnen voor warmte en stroom. Door het filteren van de rookgassen, zijn de steenkoolcentrales veel schoner geworden maar nog steeds een belasting voor het milieu. Door de gaswinning ontstaan aardbevingen en dreigen huizen in te storten. Geleidelijk stoppen we met deze energiebronnen en stappen over op duurzame energiebronnen, wind, zon en aardwarmte zijn schoon en oneindig beschikbaar.

Haarlemmerstroom
In 1968 gaat de Lichtfabriek op slot en raakt het fabrieksterrein in verval. Een aantal van de oudste gebouwen is wel bewaard gebleven. Met de andere gemeentelijke monumenten aan het Noorder Buiten Spaarne vormt de Lichtfabriek met Droste en Figee een bijzondere en inspirerende omgeving. Waar je eens de chocolade rook en de hefkranen en baggermolens werden gebouwd, ontstaat nu Haarlemmerstroom waar Haarlemmers wonen, werken en recreëren in industrieel erfgoed.

Dit delen:

  • Delen op X (Wordt in een nieuw venster geopend) X
  • Deel op Facebook (Wordt in een nieuw venster geopend) Facebook
  • Deel op WhatsApp (Wordt in een nieuw venster geopend) WhatsApp
  • Meer
  • Delen op LinkedIn (Wordt in een nieuw venster geopend) LinkedIn
  • Afdrukken (Wordt in een nieuw venster geopend) Print
  • Deel op Pinterest (Wordt in een nieuw venster geopend) Pinterest
  • E-mail een link naar een vriend (Wordt in een nieuw venster geopend) E-mail
  • Deel op Mastodon (Wordt in een nieuw venster geopend) Mastodont
  • Delen op telegram (Wordt in een nieuw venster geopend) Telegram
ADVERTENTIE

MEER NIEUWSArtikelen

LIVE: Intocht Sinterklaas in Haarlem live te volgen bij Haarlem105, vanaf nieuwe aanlegplek

LIVE: Intocht Sinterklaas in Haarlem live te volgen bij Haarlem105, vanaf nieuwe aanlegplek

Door Wessel van Opstal
15 november 2026

Sinterklaas komt vandaag aan in Haarlem, maar dan wel op een plek waar hij nog nooit eerder aanmeerde. Vanaf 13.00...

Explosie bij woning aan Engelenburg in Haarlem, bewoner ongedeerd

Explosie bij woning aan Engelenburg in Haarlem, bewoner ongedeerd

Door Wessel van Opstal
14 november 2026

Bij een woning aan de Engelenburg in Haarlem is zaterdagochtend rond 04.40 uur een explosie geweest. De bewoner was thuis,...

Alleen winkels op begane grond en eerste etage V&D pand

Pride Haarlem kritisch op strafeis mishandeling Trevor: ‘Homofoob geweld moeilijk te bewijzen’

Door Martijn Baak
13 november 2026

Het Openbaar Ministerie eiste deze week 2,5 jaar cel tegen de Haarlemmer die Trevor vorig jaar ernstig mishandelde tijdens een...

Haarlem105

De streekomroep van Haarlem, Heemstede & Bloemendaal. Blijf op de hoogte van het laatste nieuws uit jouw regio.

VOLG ONS OP

Categorieën

  • Cultuur & Media
    • Evenementen
    • Kunst & Cultuur
    • Muziek & Media
  • Gemist
    • Radio
    • Video
  • Nieuws
    • Economie
    • Politiek
    • Regio
      • Bloemendaal
      • Haarlem
      • Heemstede
      • Schiphol
      • Zandvoort
  • Programma’s
    • Radio
    • TV
  • Sport
    • Formule 1
    • Hockey
    • Honkbal
    • Voetbal

Laatste nieuws

Jazz or No 12.40 (15-11-2026 )

15 november 2026
LIVE: Intocht Sinterklaas in Haarlem live te volgen bij Haarlem105, vanaf nieuwe aanlegplek

LIVE: Intocht Sinterklaas in Haarlem live te volgen bij Haarlem105, vanaf nieuwe aanlegplek

15 november 2026
  • Veelgestelde vragen
  • Adverteren
  • Vacatures
  • Over ons
  • Contact

Geen resultaat
Toon alle resultaten
  • Nieuws
    • Overzicht
    • Politiek
    • Economie
    • Haarlem
    • Heemstede
    • Bloemendaal
    • Zandvoort
    • Regio
      • Schiphol
  • Sport
    • Overzicht
    • Voetbal
    • Hockey
    • Formule 1
  • Cultuur & Media
    • Overzicht
    • Evenementen
    • Kunst & Cultuur
    • Muziek & Media
  • Gemist
    • Radio
    • Hele uren terugluisteren
    • Video
  • Programma’s
    • Programmering
    • Alle programma’s
  • Radio
    • Haarlem105 – Kijk live
    • Haarlem105 – Luister live
  • Televisie
  • Over ons
    • Cookiebeleid (EU)
    • Privacybeleid
    • Over ons
    • Klachten
    • Educatie
    • Bestuur
    • PBO
  • Contact
  • App de Studio!