Beroemd, berucht of een verborgen parel in de regio. In de rubriek ‘Wist je dat?’ staat elke week zo’n gebouw, straat of plek in de schijnwerpers. Een interessante geschiedenis, iets wat je nooit verwachtte, of: ‘O, zit dat zo!’ Het kan allemaal. Vermakelijk & educatief, elke week wijzer over je eigen omgeving. Door Ton de Groot.
Haarlem heeft, in het begin van de twintigste eeuw, een tekort aan fabrieksterreinen en woningen voor de fabrieksarbeiders. Met de wet tot grenswijziging worden in 1927 de omliggende gemeenten geheel of gedeeltelijk door Haarlem geannexeerd. De stad wordt uitgebreid met delen van Heemstede, Bloemendaal en Haarlemmerliede en de gehele gemeente Schoten.
Op de strandwal waar het eeuwenoude dorp Schoten is ontstaan, werden percelen afgezet met een houten omheining. Aan deze zogenaamde “schoten” heeft het dorp zijn naam te danken. Gerrit van Schoten, de laatste telg uit het geslacht Van Schoten bewoonde een kasteel dat stond waar nu de Rijksstraatweg en de Jan Gijzenkade elkaar kruisen.
Gemeente Schoten
In 1798 worden heerlijkheden als bestuursvorm vervangen door gemeenten. De heerlijkheden Noord- en Zuid Akendam; Hogerwoerd; Schoten; Schoterbos; Schotervlieland en Zaanen worden samengevoegd tot de gemeente Schoten. De gemeentegrens loopt aan de noordkant over de Slaperdijk, aan de oostkant door het Spaarne, aan de zuidkant over de Schotersingel en aan de westkant door de Delft.
Door de samenvoeging met Spaarndam ontstaat er ten noorden van de stadswallen één grote agrarische gemeente. De stadsgrens wordt al twee keer eerder opgeschoven als de gemeenteraad van Schoten besluit een zelfstandige gemeente te willen blijven. Zij gaan zelf de woningen bouwen voor de arbeiders uit de fabrieken langs het Spaarne. Dat is tegen het zere been, Haarlem wil zijn middenstanders en goed verdienende arbeiders niet kwijt. Omdat ze ook bang zijn om veel belastinginkomsten mis te lopen maakt de stad een uitbreidingsplan dat zich ook uitstrekt over het grondgebied van Schoten.
Schoten heeft zich verkeken op wat het bouwen van de woningen betekent voor de eigen ambtenaren en financiën. De klap komt als blijkt dat het gemeentelijke gasbedrijf de investeringen niet kan betalen voor de uitbreiding die nodig is om alle nieuwe inwoners van gas te voorzien. De gemeente wordt onder financieel toezicht van het Ministerie geplaatst en annexatie is onvermijdelijk.
Haarlem-Noord
Veel Schotenaren blijven in Haarlem-Noord wonen, het historisch besef is daardoor nog steeds groot en hun oude gemeente staat nog volop in de belangstelling bij de bewoners. Haarlem105 gaat op zoek naar historische familielijnen uit die tijd. Die vinden we dicht bij huis, we spreken op de redactie met collega Maartje Stut. Haar overgrootouders Toon en Aagje Stut hadden een gemengd boerenbedrijf in de gemeente Schoten. De boerderij stond op de hoek waar nu de Jan Luykenstraat en de Muiderslotstraat liggen. De gemeente Haarlem had de grond nodig voor de uitbreiding van Haarlem-Noord en de boerderij, die al jaren in de familie was, moest wijken.
Familie Stut
Toon besluit om verder te gaan met de aardappelen, met Aagje en de drie kinderen verhuizen zij naar de Vergierdeweg. Aagje verkoopt in de winkel aardappels en klompen en Toon gaat met paard en wagen langs de deuren. Zijn zoon Jan, de opa van Maartje, werkt enige tijd bij zijn vader en begint dan samen met zijn vrouw Ria een eigen zaak in de Kritsingerstraat, natuurlijk ook in de aardappelen. Zijn vrouw Ria achter de toonbank en Jan eerst met een bakfiets, later met paard en wagen en uiteindelijk in een Bedfort, brengt de aardappels bij de klanten thuis. Als de zoons Mark en Richard in de zaak komen gaat het roer om, zij richten zich op de markten in Haarlem en omgeving. Een succes.
Groot geworden met de aardappels helpt Maartje haar vader nog steeds op de markt. “Ondanks dat ik een andere studierichting volg, is af en toe bijspringen het leukste wat er is.” Vooral de gezelligheid is doorslaggevend voor haar werkzaamheden. “De zaterdagmarkt valt zelfs onder mijn verantwoordelijkheid.”