Het heeft wat voeten in de aarde gehad, maar de Koepel in Haarlem is vanaf komende donderdag dan eindelijk toegankelijk voor iedereen. In de cellen waar vroeger gevangenen werden ondergebracht, werken nu al enkele ondernemers. Maar met de opening van de Filmkoepel gaat het bolwerk echt open, zoals het ooit was bedacht.
Joost Bax, werknemer bij het kennis en innovatiecentrum Cupola XS dat al gevestigd is in de Koepel, heeft een subliem uitzicht vanuit een celraampje. De toren van de Grote- of Sint Bavo schittert in de zon, boven de daken van de stad uit. Joost heeft zich even teruggetrokken in de cel om in alle rust wat te kunnen uitwerken. Collega’s zitten juist op de bovenste verdieping van een pand, dat in de open ruimte van de voormalige koepelgevangenis is opgetrokken.
Precies zoals een aantal Haarlemmers zich dat al meer dan vijf jaar geleden had ingebeeld, toen de Koepel leeg kwam te staan. Na lang wikken en wegen besloot de Haarlemse gemeenteraad deze initiatiefnemers – die zich hadden verzameld in Stichting Panopticon – het voordeel van de twijfel te geven en ze de vrije teugels gaf.
Guggenheim in Koepel
“We zien straks alles van de gevangenis terug, want het gebouw blijft intact”, vertelde Jacqueline van de Sande van Panopticon in 2018 bij het symbolisch doorknippen van de tralies, toen de deal rond kwam. “We gaan eigenlijk een soort Guggenheim (spiraalvormige museum in New York, red.) in de Koepel bouwen.”
Het oorspronkelijke idee was dat vooral de University College hierin moest komen. Dat gaat uiteindelijk ook lukken, hoewel dat aanvankelijk een lastige klus bleek toen universiteiten in de omgeving zich hier niet aan wilden committeren. Maar de studenten gaan er later wel komen. En ondertussen hebben vooral ondernemers van de kantoor-community Cupola XS zich hier gehuisvest.
Maar het wordt pas echt een open Koepel, als donderdag de eerste films worden vertoond in de uitgegraven kelder. Dan is het open voor al het publiek. Directeur Alex Rutten van de Filmkoepel kijkt reikhalzend naar ze uit. Hoewel hij zich realiseert dat niet iedereen direct een bioscoopbezoeker zal zijn. “Toen het een gevangenis was kon sowieso niemand naar binnen, dus ik denk dat heel veel mensen rond gaan lopen en een kop koffie gaan drinken en niet naar de film gaan. Maar dat gaat wel komen.”
Geen echo meer
Rutten is blij met zijn zes nieuwe filmzalen met in totaal 600 stoelen waar commerciële, maar ook arthouse films worden vertoond. En hij is maar wat blij dat het probleem met de akoestiek is opgelost. Want was het in 2018 nog een galmbak, waar als je klapte, je dat nog vier of vijf keer terug hoorde. Nu demonstreert hij opgelucht dat die klap geen echo meer heeft.
“Dat was wel de kunst en kunde die nodig was voor dit gebouw”, erkent architect André van Stigt. Hij heeft 16 centimeter isolatie aangebracht tegen het dak van de koepel, met stof als buitenste laag. Die dan wel weer het patroon van het oorspronkelijke geribbelde staal heeft. “En de daken in de cellen hebben een akoestische pleister gekregen, we hebben een rubberen vloer, dus daarmee hebben we het letterlijk leefbaar en bruikbaar gemaakt.”
Donderdag wordt wel de testdag of al die mensen die dan de Koepel binnenstromen met alle coronamaatregelen in acht genomen, het alsnog niet een kakofonie van geluid maakt. Maar dan is er voor de studenten en de ondernemers nog altijd die cel, waarin ze zich terug kunnen trekken, vindt ook architect Van Stigt. “Want die celdeuren isoleren héél goed.”