450 jaar geleden stond Haarlem voor de keuze: trouw blijven aan de koning van Spanje of kiezen voor een vrij Nederland. Waar steden als Amsterdam de koning van Spanje trouw bleven, koos Haarlem voor een vrij Nederland onder leiding van Willem van Oranje. Andere steden die ook deze keuze maakten werden door het Spaanse leger vernietigd en zo kwam het grote Spaanse leger ook aan bij de stadsmuren van Haarlem.
Haarlem werd weliswaar gesteund door Willem van Oranje en zijn opstandelingen. Het leger was vijf keer kleiner dan het Spaanse leger, dat klaar stond om de Spaarnestad te vernietigen. “De strijd die de Haarlemmers toen leverden heeft een belangrijke rol gespeeld in de latere overwinningen op de Spanjaarden”, vertelt Marco Wiesehahn, voorzitter van Fier Haarlem. “Deze historische gebeurtenis wordt vaak gezien als het begin van Nederland en er staat maar een kleine groep bij stil.” Dat moet volgens stichting Fier Haarlem veranderen.
Lichtfilm op het stadshuis Afbeelding: Fier Haarlem“We vieren dan wel geen overwinning maar het is wel iets waar je fier (trots) op kan zijn.” De organisatie, gesteund door burgemeester Jos Wienen, onthulde gisteren bij de afsluiting van het 450e herdenkingsjaar van het Beleg van Haarlem de plannen voor een vierdaags stadsfestival. “Op de openingsceremonie willen wij de koning laten speechen, wij hebben het ten slotte allemaal voor de Oranjes gedaan”, vertelt Wiesehahn.
Festival
Het moet een jaarlijks festival worden met een openingsceremonie op donderdagavond. Gedurende de vier festivaldagen wordt in de avond een lichtfilm op de gevels van de Grote Markt geprojecteerd. Op vrijdag is er een speurtocht voor de hogere klassen van de basisscholen, op zaterdag is het tijd voor feest. Zondag moet er een wedstrijd tussen verschillende wijken van Haarlem plaatsvinden, die de hele stad samenbrengt om te strijden voor de Fier Haarlem Bokaal. “Denk hierbij aan een soort Te land, ter zee en in de lucht-concept.”
De wijkverdeling Afbeelding: Fier HaarlemHet festival moet mensen meer over het Beleg van Haarlem leren maar ook bij elkaar brengen. “Het zal niet een groot verkleedfestijn worden, maar we werken met thema’s.” Zo oppert de organisatie om de stad in vijf kwartieren op te delen voor de zondagse wedstrijd. “In het noorden van Haarlem lagen de Spanjaarden, dus dat is het kwartier van de stier. In het zuiden de Duitsers dus dat is het kwartier van de Beer. In het centrum zaten de Haarlemmers dus dat is het kwartier van de Mug. In het westen zaten de Walen dus dat wordt het kwartier van de Haan en in het oosten lagen de Hollanders dus dat is het kwartier van de Leeuw.”
De verdeling laat gelijk de complexiteit van de geschiedenis zien. “Je kan hier zo een spannende tiendelige Netflix-serie van maken”, zegt Wiesehahn. De Hollanders in het oosten waren in het begin van het beleg bijvoorbeeld nog goed voor de bevoorrading, maar daar staken de Amsterdammers, die de koning van Spanje trouw waren, later een stokje voor. Uiteindelijk leidde dat tot de val van Haarlem.
Eerste editie in 2025
De organisatie wil in 2025 de eerste editie organiseren en hoopt dat er ook nog extra burgerinitiatieven bijkomen. “Het moet echt zorgen voor verbinding onderling, dus willen wij dat er onderdelen bij komen vanuit de samenleving.” Daarom is de organisatie er op tijd bij met de aankondiging, vertelt Wiesehahn: “Nu hebben mensen nog genoeg tijd om met ideeën te komen voor op het stadsfestival.” Daarnaast heeft de politiek vanavond onder andere het evenementen-budget op de agenda staan. “Het organiseren is natuurlijk niet gratis, wij hopen dat de stad hier een steentje aan wil bijdragen.”
Barend Wijnveld en Johannes Hinderikus Egenberger: Kenau Simons Hasselaer op de wallen van Haarlem, 1854, olieverf op doek, 359 x 451 cm. Frans Halsmuseum.Het festival moet bijdragen aan de identiteit van de stad. “Andere steden hebben al een stadsfeest. Ondanks dat het beleg van Haarlem de aanleiding is voor de feesten, gaat het juist om de toekomst met de in het verleden geleerde lessen.” Volgens de organisatie is een van die lessen dat moed, verbroedering en creativiteit ingewikkelde problemen oplossen. “Dit hadden wij tijdens het beleg in Haarlem nodig, maar ook nu voor de grote toekomstige vraagstukken van de stad.”
Het beleg liep uit op een verschrikkelijk drama: de Spanjaarden executeerden 2.000 soldaten door ze te onthoofden of te verdrinken in het Spaarne. Toch lieten de Haarlemmers zien hoe krachtig ze waren door het professionele Spaanse leger zeven maanden te weerstaan met een stel welwillende amateurs en wat opstandelingen. De legende van Kenau Simonsdochter Hasselaer is hier een goed voorbeeld van. Daarnaast gaf het ook Alkmaar de tijd om zich voor te bereiden op de komst van de Spanjaarden en zich als eerste Nederlandse stad succesvol te verweren tegen de door Haarlem verzwakte Spanjaarden.