Het is een tijd van grote veranderingen in de Haagse politiek. Partijleiders Wopke Hoekstra, Mark Rutte en Sigrid Kaag hebben aangegeven zich niet verkiesbaar te stellen als lijsttrekker bij de volgende verkiezingen. Voor de VVD en D66 staan al enkele potentiële vervangers klaar. In het radioprogramma Haarlem Vandaag deelt politiek journalist Chris Aalberts zijn blik op deze ingewikkelde situatie. “Veel nieuwe gezichten, maar echt heel nieuw wordt het ook niet”
Het Kabinet-Rutte IV, bestaande uit de partijen VVD, CDA, ChristenUnie en D66, is afgelopen 7 juli gevallen. Dit was het gevolg van het stuklopen van het debat over het asielbeleid. Sindsdien hebben de partijleiders van de VVD, CDA en D66 de bijl erbij neergegooid.
Luister hieronder het hele interview met Chris Aalberts terug. Tekst loopt door onder fragment
Voor Aalberts kwam de ineenstorting niet uit onverwachte hoek. “Het is wel dat er heel veel dossiers waren waar het natuurlijk mis had kunnen gaan.” Zo noemt hij onder andere de toeslagenaffaire, corona-enquête en stikstof als punten van verdeeldheid waar het kabinet ook ten onder aan had kunnen gaan. “Een kabinet dat twee keer dezelfde samenstelling heeft, over het algemeen valt dat ook een tweede keer”, vertelt hij.
Het vertrek van VVD-lijsttrekker en minister-president Mark Rutte was voor de journalist net zomin een verassing. “Waar het om gaat is dat er heel veel partijen zijn in Den Haag die gewoon geen zin hebben om met hem samen te werken”, duidt hij. “Een hele belangrijke is de BBB, die zeggen: ‘we willen wel met de VVD samenwerken maar niet met hem.’ Als jij straks een rechts kabinet wil hebben, dan zal BBB er met deze peilingen er wel in zitten, de VVD ook, dus dan kan dat met meneer Rutte niet.”
Daarnaast suggereert Aalberts dat na ruim 12 jaar leiderschap het ook wel tijd is om te stoppen voor de minister-president. “Slim dat hij er nu mee stopt, dan heb je ook weer een positievere erfenis. En nou weer door met iemand anders.”
Ruttes opvolger
Bij de VVD tonen oud kamerlid André Bosman en de huidig minister van justitie Dilan Yeşilgöz-Zegerius bereidheid om Rutte als lijsttrekker op te volgen. De aanmelding van Yeşilgöz zorgde voor veel enthousiasme bij leden van de VVD.
Zij maakt ook volgens Aalberts verreweg de meeste kans op de positie. “Er is natuurlijk veel behoefde aan een vrouw”, noemt Aalberts. “Het grootste probleem van de VVD is dat bijna niemand wilde. We weten hoe het afloopt met opvolgers van premiers, het is een hele ondankbare rol. Mevrouw Yeşilgöz is de enige die het wil doen, eigenlijk zouden we er bewondering voor moeten hebben dat ze het durft.”
Hij vindt het wel een slecht teken dat zij de enige populaire kandidaat voor de VVD is. “Je kunt er heel enthousiast over doen, maar je kan ook denken: het is ook armoede. Wat veel sterker zou zijn is als de VVD drie hele sterke kandidaten zou hebben en dat je dan een lijsttrekkersverkiezing zou kunnen houden tussen die drie kandidaten die allemaal eigenlijk heel geschikt zouden zijn.”
D66 en CDA
Wie Sigrid Kaag zal opvolgen voor D66, is voor de journalist geen moeilijke kwestie. In het interview noemt hij Rob Jetten en Jan Paternotte als waarschijnlijke opvolgers. “Die zijn ook een beetje hetzelfde, ze moeten gewoon even met elkaar bellen en dan moeten ze zeggen: ‘wie van ons gaat het doen?’ Jetten zou je wat meer kans geven dan Paternotte, die is wat bekender”, vermoed hij. Paternotte heeft sindsdien aangegeven zich niet kandidaat te stellen voor lijsttrekker.
“Voor CDA heb je niemand, want niemand wil”, vervolgt Aalberts. “Dat wordt gewoon een drama.” Hij noemt wel Derk Boswijk als mogelijke opvolger voor de christendemocratische partij. “Jonge garde, kan je van de grond weer opbouwen, het lijkt mij wel een aardige optie. Maar ja, het probleem is dat de meeste mensen niet weten wie hij is.”
Een slechte zet
Aalberts voorspelt daarnaast geen goede toekomst voor de samenwerking tussen GroenLinks en PvdA, die van plan zijn om bij de volgende verkiezingen samen onder een lijst en partijprogramma mee te doen. “Dat is een hele slechte zet. De vraag is waarom de mensen in de oude wijken van Nederland, die vroeger standaard PvdA stemden, nu geen PvdA meer stemmen”, stelt hij. “Die gaan niet op een partij stemmen die zeggen: ‘er zijn 2 uitdagingen, namelijk armoede en klimaat, die zijn gelijk.’ Alleen hoogopgeleide PvdA’ers en GroenLinksers geloven dat.”
Hij heeft net zo weinig vertrouwen in politicus Pieter Omtzigt, die de volgende verkiezingen mogelijk met zijn eigen partij gaat meedoen. “Ga eerst dat programma maken, ga dan maar eens een debatje voeren en dan maar kijken hoe dat precies loopt”, zegt Aalberts.
De BBB, onder leiding van Caroline van der Plas, staat er volgens de politicoloog wel erg goed voor. “Dit zal waarschijnlijk de grootste partij kunnen worden. Het is namelijk aanspreekbaar, het heeft humor en het heeft voeling met gewone mensen. De meeste mensen die we tot dus ver hebben besproken hebben dat allemaal niet”, concludeert hij.