Tijdens een drukke bijeenkomst sprak journalist en kunsthistoricus Wim de Wagt over Leo van Dam. De Haarlemmer Van Dam is in 1942 in Auschwitz vermoord. Vanaf de dertiger jaren van de vorige eeuw zat hij in de gemeenteraad van Haarlem voor de Vrijzinnig Democratische Bond. Hij werd op zijn onderduikadres gearresteerd en opgesloten in het Oranjehotel, de gevangenis in Scheveningen.
Leo Godfried van Dam was lid van de Vrijmetselaarsloge Kennemerland. Tijdens de radiouitzending van Haarlem Vandaag vertelt Paul Marselje over de persoon Van Dam en over de Vrijmetselarij. Marselje is hoofdbestuurslid van de Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden.
Gedreven
De Haarlemse politicus Van Dam was maatschappelijk een bijzonder gedreven man. Vrede was zijn stokpaardje. Van verschillende organisaties die streefden naar vrede was hij lid: bestuurslid van de Vereeniging voor Volkenbond, landelijk voorzitter Jongeren Vredes Actie, lid Vrijmetselaarsloge Kennemerland en fractievoorzitter van de 5-mansfractie van de VDB. Zeer onverdraagzaam was hij jegens mensen die het nationalisme verspreidden, hij verafschuwde dat.
Luister hier het hele gesprek terug. Tekst gaat door onder het fragment.
Vervolgd
In de Vrijmetselarij heeft iedereen het recht op een eigen mening. Dat stond op gespannen voet met de denkbeelden van het Nazisme en daarom werd de organisatie verboden. Van Dam was al voor de oorlog een fanatieke tegenstander van het fascisme er werd daarom bewust op hem gejaagd. Nadat hij vergeefs probeerde via IJmuiden te vluchten dook hij onder. Hij werd opgespoord en gevangen gezet, eerst in de Scheveningse gevangenis en later in het concentratiekamp Auschwitz. Daar is hij vermoord.
“Wij zijn een symbolisch bouwgilde met drie graden: leerling – gazel – meester”
Paul Marselje, hoofdbestuurslid van de Orde van Vrijmetselaren
Na de toespraak van Wim de Wagt volgt een traditionele ceremonie van de Vrijmetselaarsloge. Marselje legt uit “Wij zijn een symbolisch bouwgilde met drie graden: leerling – gazel – meester. De leerling moet proberen zichzelf goed te leren kennen. De gazel moet daarvan gebruik maken door met anderen samen te werken aan de bouw van een betere wereld. En de meester moet zich concentreren op het hoge ideaal, het bereiken daarvan. Dat is eigenlijk de inhoud van wat de vrijmetselaar een beter wereld vindt.”
Ceremonie
De drie graden van het symbolische bouwgilde worden verbeeld door drie witte rozen. Deze worden in een driehoek neergelegd. De eerste roos staat voor de leerling, bij het neerleggen zeg je “getrouw aan jezelf.” De tweede roos staat voor de gazel, bij het neerleggen zeg je “de medemens tot steun.” Tot slot: de derde roos staat voor de meester, bij het neerleggen zeg je “gericht op de meester.” Marselje legt uit”, de meester staat symbool voor je eigen hoge ideaal.” Daarna volgt een maconniek applaus. Normaal in de loge, als iemand iets goeds wordt toegewenst wordt er drie-keer-drie geklapt. Vandaag is er geen reden tot vreugde en wordt er 3 keer op de mouw van de onderarm geklapt.
Er zijn op 10 mei in Haarlem 11 struiklestenen geplaatst. De huidige bewoners van het pand waar de steen gelegd wordt zijn daarbij uitgenodigd. “Herdenken is van belang. In deze tijd waarin tegenstellingen verscherpen en er weer een onverdraagzaam deel van de samenleving ontstaat. Dat we in beeld brengen wat dat uiteindelijk kan betekenen. Als dat de overhand krijgt gebeuren dit soort moorden. Dus we moeten door te herdenken ook waarschuwen,” besluit Marselje.