Hier stond het Kurhaus met daarachter de Passage en het station
Beroemd, berucht of een verborgen parel in de regio. In de rubriek ‘Wist je dat?’ staat elke week zo’n gebouw, straat of plek in de schijnwerpers. Een interessante geschiedenis, iets wat je nooit verwachtte, of: ‘O, zit dat zo!’ Het kan allemaal. Vermakelijk & educatief, elke week wijzer over je eigen omgeving. Door Ton de Groot.
In het duingebied waar hij regelmatig jaagt, droomt bankier Gustav Eltzbacher, over een luxueuze badplaats voor de jetset. Grootgrondbezitter van Lennep heeft er een groot stuk duingebied waarop hij duinaardappels verbouwd. Van Lennep is lid van een commissie van landeigenaren die plannen maakt voor het ontwikkelen van het verarmde vissersdorp. Zij beginnen met het zandpad naar Heemstede. De Zandvoortselaan wordt een verharde tolweg die aansluit op de Hogeweg.
Start van het hotel-wezen
In hoog tempo worden voorzieningen gebouwd en Zandvoort wordt als badplaats genoemd en het trekt veel Europese prominenten. Zij komen baden in de met zeewater gevulde hotelbaden, nemen een zeewaterdouche of drinken het heilzame zeewater. In badkleding brengt een badkar ze tot in de branding om te zwemmen.
De badplaats heeft veel mensen nodig voor het werk in de hotels, badhuizen, restaurants en winkels. In vijf jaar tijd verdubbelt het aantal inwoners. In de zuiderduinen opent de renbaan. De harddraverijen worden bezocht door de prins van Oranje en zijn gevolg en de leden van de sociëteit en hun dames. Tegenover de tribune waar zij plaatsnemen, verzorgt de militaire kapel de muzikale omlijsting.
Bad Zandvoort
Eltzbacher koopt een stuk duingrond ten noorden van het dorp. Hij maakt de grond bouwrijp, bouwt er villa’s en hotels die hij verkoopt. Er ontstaat een chique lintdorp met een eigen infrastructuur, winkelgalerijen, badinrichtingen, hotels en luxe villa’s: “BAD ZANDVOORT.”
Er komt een treinverbinding van Haarlem naar Station Bad-Zandvoort. Van het station loop je door de Passage naar het Kurhaus. In het twee verdiepingen hoge gebouw is het gezellig tussen alle kleine restaurantjes, cafés en winkeltjes. Er zijn tentoonstellingen en muziekvoorstellingen. Het Kurhaus heeft gemeubileerde kamers, conversatieruimten en live muziek. De bezoekers behoren tot de Europese elite, Frans is er de voertaal. Het huisorkest: “De Zandvoorter Kapel” speelt op het muziekpodium.
De inwoners van het dorp vinden de afstand naar station bezwaarlijk en dringen bij het gemeentebestuur aan op een station in het dorp. De stadsmentaliteit van Bad Zandvoort verschilt met die van de dorpsbewoners. Dat zij toch samen Zantvoorters zijn, blijkt als er in de Passage een collectebus wordt opgehangen voor de weduwen en wezen van Zandvoortse vissers. Ook wordt er een benefietconcert gegeven voor de weduwe van een verdronken Zandvoortse badman.
Bezoekers
Beroemdheden weten de weg naar Zandvoort te vinden. Naast vorstenfamilies komt ook de Oosterijks-Hongaarse Keizerin Elisabeth kuren aan zee. Haar arts heeft haar dit geadviseerd om van haar rugklachten af te komen. Keizerin Sisi wordt in eerste instantie niet herkend als zij onder de naam Gravin van Hohenembs vier weken verblijft in Hotel Kaufmann. Maar naar het strand gaan met vijftien bediendes wordt snel opgemerkt.
Veel welgestelde toeristen uit Duitsland komen per trein en verblijven vaak langere tijd. De gemeente neemt het beheer van de zeebaden op zich, en maakt duidelijk dat de zee en het strand geen private ruimte is maar eigendom van iedereen. Er komt een casino in de Zeestraat, nieuwe hotels hebben gasverlichting en zijn al voorbereid op de komst van elektriciteit. Het Rijkspostkantoor opent een bijkantoor in de Passage, “een teken van toenemende bloei”, schrijft de lokale pers.
Aftakeling
De bereikbaarheid wordt verder verbeterd door de aanleg van de elektrische tram vanuit Haarlem. Het plan voor de bouw van een wandelpier in zee vanaf het Kurhaus sneuvelt. En ook de voorgestelde ringlijn voor de tram komt er niet. Tot ongenoegen van het deftige publiek uit Bad Zandvoort wordt de elektrische tramverbinding doorgetrokken naar Amsterdam. De badplaats wordt overspoeld met dagjesmensen. Als dan ook de Eerste Wereldoorlog uitbreekt, begint de aftakeling als badplaats voor de high society, zij zoeken hun heil elders.